ازنا در شمال شرقی استان لرستان قرار دارد. به روایتی حدود 600 سال قبل ارامنه به این محل مهاجرت نموده و بنای شهر ازنا را نهاده كه بعدها مسلمانها نیز به آنها پیوستند  وجهه تسمیه این شهر به سبب جابجایی و احداث مجدد شهر بوده كه به دلیلی مكان قبلی غیر قابل سكونت شده است. ازنا به معنی از نو ایجاد شده است. علت توسعه شهر ازنا احداث تاسیسات شركت نفت در سال 1312 هجری و خط آهن در سال 1316 هجری میباشد. بنابراین خطوط راه آهن نقش موثری در توسعه و پیشرفت ازنا داشته است.

وسعت          : 1788 كیلومتر مربع

 طول شرقی  : 15 دقیقه و 48 درجه 

عرض شمالی: 51 دقیقه و 33 درجه

جمعیت         : 72583 نفر 

آب و هوا       : سرد كوهستانی 

مناظر طبیعی: دریاچه گهر، آبشار بیشه، كمندان 

اقتصاد          : كشاورزی، دامداری، صنعت 

رودخانه        : كمندان، دره تخت 

ارتفاعات       : اشترانكوه، بلال 

اهمیت         : عبور راه آهن سراسری

سلسه جبال اشت انکوه در 5 کیلومتری جنوب شهرستان ازنا یکی از عجایب طبیعی ایران و همچنین یکی از ذخایر طبیعی ارزشمند جهان می‌باشد. این رشته کوه عجیب و منحصر به فرد در حدود 30 سال پیش در ردیف محیط زیست جهانی (زیست کره) قرار گرفته است. این رشته کوه زیبا و منحصر به فرد از 8 کوه و قله بسیار مرتفع در کنار هم تشکیل شده است که به واسطه بلندی بسیار زیاد و در ردیف هم به مانند کوهانی از شترهای به هم پیوسته می‌باشد لذا به اشتر انکوه معروف گشته است. در تابستان نسیم برفهای اشترانکوه دمای شهرستان ازنا را بسیار خنک می‌کند و مجاورت شهرستان ازنا به اشترانکوه هوای این شهرستان را در زمستان به طرز عجیبی بسیار سرد کرده و ازنا را جزو سردترین مناطق ایران نموده است. اشترانکوه همه سال پر از برف و یخچال‌های طبیعی آن چند ده هزار سال سن دارند و اما دریاچه گهر، این دریاچه زیبا در پای قله سِن بُران و گل گل در ارتفاعات شمال روستای طیان شهرستان ازنا واقع گردیده است. در اثر ذوب شدن برفها در این دو قله و سرازیر شدن رود در محلی به همین نامه (گهر) درِیاچه‌ای به زیبایی آسمان و زلالی اشک چشم و به مساحت چند صد هکتار و عمق متوسط 20 متر تشکیل می‌شود. دریاچه گهر شامل دو دریاچه می‌باشد، گهر پایین وگهر بالا که یکی از یکی زیباتر می‌باشد. در اطراف دریاچه گهر درختان بید روئیده‌اند و زیبایی بسیار زیادی به آن منطقه بخشیده است. منطقه گهر محل بسیار بسیار مناسبی برای تفریح و آسایش می‌باشد. ماهی گیری در گهر آروزی هر توریست و گردشگر می‌باشد. هنگام استراحت در آن مکان موج زدن آب بسیار زلال، نسیم سرد و بوی درختان سنجد و دیدن قله‌های پر برف سن بران و گل گل و دوری از قار قار اگزوزهای موتورسواران ناشی، مطمئناً چند ده سال به سن انسان می‌افزاید. راز زیبایی و بکر بودن طبیعت گهر در این است که این منطقه فاقد جاده ماشین رو می‌باشد و به علت شیب‌های زیاد شما به جز کشیدن خودتان به سمت بالا به چیز دیگری فکر نمی‌کنید چه رسد به اینکه لنگ گوسفند و … با خود بیاورید (اغلب عادت خرم آبادی‌ها این است که هر کجا که می‌روند بلا استثناء شروع به کباب کردن می‌نمایند) به قول شاعر شنیدن کی بود مانند دیدن و تا مشاهده و سفر به گهر نکنید باور نمی‌کنید.

مسیرهای دریاچه گهر
شترانکوه همانطور که در وصف آن خواندید یکی از رشته کوه‌های زاگروس می‌باشد که در استان لرستان واقع است. طول زمینی اشترانکوه 40 کیلومتر و بلندی آن 4200 متر و جهت آن بسیار کم در جهت شمال غربی به جنوب شرقی می‌باشد. تمام ضلع شمالی اشترانکوه و یک دوم آن که در واقع زیباترین مناطق آن را هم شامل می‌شود و به صورت قلل عظیم و پر برف، تونل‌های برفی و سراب‌های فراوان است در شهرستان ازنا قرار گرفته است. پشت اشترانکوه بین دو منطقه دورود و منطقه شول آباد الیگودرز قرار دارد که بیشتر به صورت کوه‌های تپه‌ای مانند بلند هستند. در واقع مسیرهای دریاچه گهر به این صورت می‌باشد.
1) منطقه شهرستان ازنا: از شهر ازنا که عبور می‌نماییم به منطقه حفاظت شده سفید کوه می‌رسیم و از روستای زیبای دربند عبور نموده تا به روستای طیان و یا بیدستانه می‌رویم انتهای مسیر روستای یاد شده در واقع اول مسیر دستیابی به گهر می‌باشد. در این منطقه شیب بسیار زیاد می‌باشد و مخصوص کوهنوردان نه چندان حرفه‌ای می‌باشد. در این مسیر به دست نخورده‌ترین مناطق اشترانکوه وارد می‌شوید که مسیر با علائمی مشخص شده است تا گردشگران و کوهنوردان گم نشوند. این مسیر با علائمی مشخص شده است تا گردشگران و کوهنوردان گم نشوند. این مسیر به بلندترین قله اشترانکوه به ارتفاع 4200 متر ختم می‌شود که به محض صعود به قله دریاچه زیر پای شما نمایان می‌شود. از بلندی‌های بسیار زیاد اشترانکوه شهرستان ازنا، اراک، شازند، ملایر، بروجرد، دورود، مومن آباد (مامون سابق)، الیگودرز و حوالی اصفهان در صورتی که هوا صاف باشد کاملاً پیداست. در این مسیر از ساکنان روستاهای اطراف که به مسیر آگاه هستند می‌توانند با شما همراه شوند. اگر اهل ورزش و کوهنوردی هستید پس بسم الله.
2) مسیر دورود: کوهنوردانی مه تنبل هستند و می‌خواهند راحت‌تر به گهر برسند مسیر دورود را انتخاب می‌نمایند. گفتیم که پشت اشترانکوه که بین مناطق دورود و شول آباد تقسیم شده است کوه‌های تپه‌ای مانند و بلند را شامل می‌شود.
شتر کوه و یا اشترانکوه معروف گشته است این رشته کوه بسیار زیبا در حدود سال 1340 جزء منطقه تحت حفاظت کشور از لحاظ گونه‌های جانوری و گیاهی قرار گرفت و در سال 1348 جزء محیط زیست جهانی قرار گرفت و از گونه‌های جانوری آن می‌توان به خرس قهوه‌ای، روباه، کفتار، گراز، گرگ خاکستری، بز کوهی، قوچ کوهی و از پرندگان می‌توان به عقاب، کبک، جغد، اردک، شاهین و ... اشاره نمود که همگی تحت حفاظت محیط زیست می‌باشند در اشترانکوه پسته کوهی به فراوانی یافت می‌شود و پوشش گیاهی متنوع آن اعم از گون، ریواس و استپ‌ها در شیب ملایم بعضی نقاط و گل‌های طبیعی و خورو محل مناسبی برای جانوران ساکن در اشترانکوه می‌باشد که در آن زاد و ولد کرده و از آنان تغذیه می‌کنند. اشترانکوه همیشه میزبان و پذیرای کوهنوردان و گردشگران و زمین شناسانی از اقصی نقاط کشور و خارج از کشور بوده که برای تفریح و ورزش و تحقیقات علمی مراجعه نموده‌اند. یک گروه گردشگر از کشور آلمان که اخیراً به قلل مرتفع اشترانکوه صعود کرده‌اند در بعضی از نقاط اشترانکوه سنگواره‌هایی یافته‌اند که در میان آنها فسیلهایی از جانوران مانند صدف، ماهی و ... وجود دارد که از لحاظ زمین شناسی حائظ اهمیت بسیار است. روستاهای بسیاری در کوهپایه اشترانکوه وجود دارند که از زیباترین روستاهای کشور می‌باشند که از آنها می‌توان به دره تخت، سیوله، کمندان و طیان اشاره نمود که ساکنانی مهربان و مهمان‌نواز دارند. روستای دره‌تخت که اخیراً به دهکده گردشگری تبدیل شده است یکی از زیباترین روستاهای کشور می‌باشد. خانه‌های ساخته شده از سنگ، کشتزارهای گل صادراتی، کندوهای زنبور عسل و رودهای جاری شده از برف در کنار قله‌های پر برف چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کند و گردشگران را محسور جلوه‌های طبیعی می‌کند که هیچ وقت انسان احساس خستگی نمی‌کند.

به ساكنان گاپله، گاپله ای می گویند. پیشه بیشتر آنان كشاورزی همراه با دامداری می باشد. زبانشان فارسی با لهجه ای ویژه كه پاره ای از فتحه ها را كسره تلفظ كرده و شبیه به لهجه های مركزی ایران از جمله اراكی، خمین و كاشان می باشد در بعضی مناطق گاپله زبان تركی و ارمنی هم رواج دارد. گرچه بخشهایی از گاپله وشهرستان ازنا به دلیل تقسیمات كشوری در لرستان قرارگرفته ولی بعلت داشتن موقعیت جغرافیایی و دشتی، فرهنگ وآداب و رسوم، ارتباطات فرهنگی وپیوندهای اجتماعی، جزء شهرها و مناطق حوزه مركزی ایران محسوب می شوند و بعلت حائل شدن رشته كوه های بلند از جمله اشترانكوه و سفید كوه ارتباط فرهنگی و اجتماعی بسیار كمی با لرستان دارد. نژاد گاپله ای ها آریایی و فارس می باشند كه میانگین دارای قدی بلند و گردنی كشیده، پوستی روشن و موهایی خرمایی و پیشانی آنان پهن می باشد. لباس آنان شلواری میانه است كه پیراهی بلند بر روی آن می پوشند و دستاری بر روی پیراهن می بندند. و در آخرلباسی بلند شبیه به عبا بر روی آنان می پوشند كه به آن مراد بگی «morad bagi» می گویند. كشاورزان گاپله ای لباس های مذكور را بدون مراد بگی می پوشند و همیشه داسی در دست دارند كه پاره ای به آن داسقاله«das ghale» می گفتند. گاپله ای ها همیشه كلاه بر سر دارند ولی عموماً كلاهی نخی و سیاه رنگ كه منگوله های كوچكی دارد بر سر می گذارند، نظیر این كلاه در تصاویر تخت جمشید نیز وجود دارد. گاپله ای ها ویژگی اخلاقی خاصی دارند كه عموما مردمی آرام ، صبور و مذهبی هستند. امام خمینی ، آیت الله بروجردی، آیت الله گلپایگانی، آیت الله اراكی، آیت الله امیری در قرون معاصر و میرزا محمد شفیع ابن علی جاپلقی از فضلای امامیه در زمینه فلسفه، میرزای قمی، و خزائی ها از مذهبیون این منطقه یا نزدیك به اینجا بوده اند. ویژگی اخلاقی خاص ساكنان احتمال دارد بخاطر قرن ها كشاورزی در سیستم اداری فئودالی بوده باشد، زیرا اولاً ساكن و یكجا نشین، دارای شغلی ثابت و همیشگی بوده اند بنابراین بر اساس مبانی جامعه شناسی این ویژگی ها مردم را قانونمند كرده و منافع بلند مدت را بر كوتاه مدت ترجیح می داده اند و گذشته از این ها سعی می كردند ازاختلاف پرهیز كرده و در صورت بروز اختلاف به فئودال مراجعه می كردند. بنابراین در سیستمی تقربیاً اداری زندگی می كرده و قانونمند بودند. دست كم در دوران معاصر مراجعه به آمار جرم نیروی انتظامی و دادگستری و مقایسه با مردم ساكنان همجوار گاپله مؤید این ادعا است. اشاره های جغرافیایی تاریخی در خصوص مردم گاپله وجود دارد كه از جمله یاقوت حموی در معجم البلدان آورده است: جابلق شهری در مغرب اقصی بوده و مردم آن از فرزندان قوم عاد می باشند و اهل جابرس [منطقه ای میان استان های همدان و مركزی] از فرزندان ثمود می باشند. پس در آنجا مردمانی از فرزندان حضرت موسی(ع) وجود دارد. اشاره دیگر اینكه در قاموس كتاب مقدس هاكس آمده است:... و مردم فرزیان مردمی هستند كه از اعقاب و بازماندگان كنعانیان هستند. از این مطالب پیدا می گردد پیشینه فرزیان بیش از زمانی است كه تخمین زده می شود كه شاید اشاره ای به شهر گابایی بوده باشد

اشترانکوه

می‌توان ازنا را بهترین شهر منطقه از نظر مهندسی عمران شهری نامید. خیابان‌های منظم، ساختمان‌های دولتی و بناهایی که به سبک خارجی ساخته شده، ازنا را به یک شهر تقریباً اروپایی بدل نموده است. از محله‌های قدیمی ازنا می‌توان به چالسپار، ده ازنا،‌ صاحب‌الزمان، محله افشار، نیروگاه، یهودی‌محله (انتهای کوچه عربشاه)، شرکت (شرکت نفت)، اصغرآباد و راه‌آهن نام برد که محله‌های ولیعصر و جهاد و کوی امام حسین مناطق جدیدی هستند. خیابان‌های ازنا به طرز منظم و زیبایی بدون بن بست به یکدیگر وصل هستند و ساختمان‌ها بدون هرگونه بی نظمی در کنار یکدیگر با نماهای مختلف قرار گرفته اند.

۸۰٪ مساحت شهرستان ازنا را دشتهای حاصلخیز و کشاورزی تشکیل می‌‌دهد وضعیت جغرافیایی ازنا زیبا و جذاب است به طوری که بیشتر مناطق را دشت تشکیل می‌‌دهد اما این دشت‌ها که به نوبه خود جزء بهترین مناطق کشاورزی ایران نیز می‌‌باشد به طرز زیبایی به یکباره به کوههای سر به فلک کشیده از جمله اشترانکوه، سفیدکوه بزرگ و کوچک چال خاتون و مسترون (‌ماه‌سران) … تبدیل می‌شود. این وجه جغرافیایی وضع اقتصادی کشاورزان را بهبود بخشیده به طوری که شهرستان ازنا حدود ۱۰ رصد لوبیای (چیتی و سفید و قرمز) کشور را تولید می‌کند. طبق آمار سازمان جهاد کشاورزی لرستان، شهرستان ازنا مقام اول را در تولید گندم استان دارا می‌‌باشد.وجود دو سیلوی بزرگ (سیلوی بزرگتر که به رنگ تیره است در تصویر دیده می گردد)در این شهر در کنار وجود ایستگاه راه آهن این شهر را به محل تجمع و انتقال گندم منطقه تبدیل کرده است.

معادن سنگ چینی صادراتی ازنا در کشورهای مختلف خواستار دارد. شهرک سنگ در منطقه برناآباد شهرستان ازنا مهم‌ترین تولیدات سنگ منطقه را دارد و سنگ تالک (‌تالک نوعی سنگ مانند صابون که نرم و شکننده است) مسعود آباد جزء مرغوب‌ترین سنگ‌های تالک ایران است که مصارف پزشکی و صنعتی و آرایشی دارد.